Ulusal Bankalar Dönemi (1923-1932)

1923-1932 döneminde tek şubeli mahalli nitelikte çok sayıda ulusal banka kurulmuştur. Buna karşılık sektörde hala yabancı bankaların hakimiyeti devam etmektedir. İzmir İktisat Kongresi’nde ulusal bankacılığın geliştirilmesinin gerekliliği üzerinde durulmuştur. Cumhuriyet döneminin ilk ulusal bankası, Atatürk’ün direktifleriyle 26 Ağustos 1924 tarihinde kurulan Türkiye İş Bankası’dır. 1925 yılında ilk kalkınma bankası olan Türkiye Sanayi ve Maadin Bankası kurulmuştur. 1927 yılında konut kredisi vermek amacıyla Emlak ve Eytam Bankası kurulmuştur. 1931 yılında Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası kurulmuştur.

Cumhuriyet’in ilan edildiği 1923 yılında Türkiye’de 22’si ulusal sermayeli, 13′ü ise yabancı sermayeli olmak üzere 35 banka faaliyet gösteriyordu. Sayıca yabancı bankalardan çok olmakla birlikte, ulusal bankaların çoğu mahalli ihtiyaçlara cevap veren tek şubeli banka niteliğinde idi. Daha geniş bir faaliyet alanına sahip diğer ulusal bankalar ise, ekonominin kredi ihtiyacını karşılayabilecek güce sahip olmadığı için kredi piyasası mali yapıları daha güçlü olan yabancı bankaların egemenliği altındaydı. Yabancı bankaların dış ticaret yanında, ağırlıklı bir şekilde ülkemizde faaliyet gösteren yabancı firmaları finanse etmeleri ise ulusal ekonominin gelişmesi için yeterli desteği sağlamıyordu. Merkez Bankası işlevleri de yabancı sermayeli bir banka tarafından yürütülüyordu.

Cumhuriyet’in ilk yıllarında tarıma dayalı, iktisaden az gelişmiş bir ekonomik yapı mevcuttu. Bu yapının değişmesi için yoğun çaba gösteren dönem hükümetleri, ekonomik kalkınmanın hızlandırılmasında bankacılık sektörünün taşıdığı önemin bilinci içinde ulusal bankacılığın geliştirilmesi için çeşitli girişimlerde bulunmuşlardır. 1923 yılında hükümet ve toplumun tarım, ticaret ve sanayi kesimlerinin önde gelenlerinin katılımıyla yapılan İzmir İktisat Kongresi’nde, ekonomik gelişme için ulusal bankacılığın kurulmasının gerekliliği tüm katılımcılar tarafından dile getirilmiş ve Cumhuriyet’in ilk yılları II. Meşrutiyet’ten sonra başlayan ulusal bankacılık akımının hızla geliştiği bir dönem olmuştur. Cumhuriyet döneminin ilk ulusal bankası, Atatürk’ün direktifleriyle İzmir İktisat Kongresi’nde alınan kararlar doğrultusunda 26 Ağustos 1924 tarihinde kurulan Türkiye İş Bankası’dır.

İktisat Kongresi’ne katılan sanayicilerin önerileri arasında bir sanayi bankasının kurulması da yer almıştır. Bu öneri doğrultusunda, 1925 yılında Türkiye Sanayi ve Maadin Bankası kurulmuştur. Bu banka ülkemizde kurulan ilk kalkınma bankasıdır. Banka, kaynaklarının büyük bir kısmını kuruluş halinde devraldığı iştiraklerine bağlaması nedeniyle, sanayi ve madencilik alanında faaliyet gösteren işletmelere yeterli kredi yardımında bulunamamış, sermaye ve tecrübe yetersizliği gibi nedenlerle kendisinden beklenen işlevleri yerine getirememiştir. Bankanın kaynak yapısı güçlendirilemediği için işletmecilik fonksiyonu 1932′de kurulan Devlet Sanayi Ofisi’ne, bankacılık işlevi ise 1932′de kurulan Türkiye Sanayi ve Kredi Bankası’na devredilmiştir. Ancak faaliyetleri uzun ömürlü olmayan banka, 1933 yılında kurulan Sümerbank’a devredilmiştir.

1927 yılında konut kredisi vermek amacıyla Emlak ve Eytam Bankası kurulmuştur. Bankanın amacı uzun süreli savaşlarla yıkılmış ülkenin hızla imarı için yapı ve onarım işlerine kredi vermekti. Banka, 1946 yılında Emlak ve Kredi Bankası’na dönüştürülmüştür. Cumhuriyet döneminde bankacılık alanında atılan en önemli adımlardan birisi, 1931 yılında T. C. Merkez Bankası’nın kurulması olmuştur. Banka 1932′de resmen faaliyetlerine başlamıştır. Bir Merkez Bankası kurulması çalışmaları 1920′li yılların ilk yarısında başlatılmış olmasına rağmen bu dönemde ödemeler dengesi problemleri ve çeşitli mali zorluklar ile karşı karşıya bulunulması, Merkez Bankası kurulabilmesi için gerekli olan altın ve döviz varlıklarının, ülkenin iç imkanları ile oluşturulmasını engellemiş; dönemin dış konjonktürünün dış finansman imkanları kısıtlamış olması nedeniyle de bankanın kurulması 1931 yılına kadar mümkün olmamıştır.

(Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın tarihçesi hakkında ayrıntılı bilgileri http://www. tcmb. gov. tr adresinden elde edebilirsiniz.)


Sosyal Medyada Paylaş Facebook Twitter Google+

Etiketler: , , ,
Eklenme Tarihi: 6 Mayıs 2009

Facebook Yorumları

Konu hakkında yorumunuzu yazın